HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN Ở TRƯỜNG THCS BẮC LÝ

đăng 07:21, 21 thg 8, 2014 bởi THCS Bắc Lý

MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN Ở TRƯỜNG THCS BẮC LÝ

                                                 Ngô văn Hằng – Hiệu trưởng trường THCS Bắc Lý

         Học sinh trường cấp 2 Bắc Lý, nay là trường THCS Bắc Lý mang đậm nét học sinh vùng nông thôn khu vực châu thổ ven sông Hồng, hầu hết các em được sinh ra và lớn lên trong gia đình thuần nông, kinh tế còn nhiều khó khăn, nhận thức của người dân còn có những mặt hạn chế; gia đình các em thường xuyên bận công việc sản xuất nên thời gian chăm sóc con và sự quan tâm đến tình cảm, tâm lý của các em còn nhiều hạn chế, vì vậy các em rất cần có chỗ dựa tin cậy để chia sẻ, hỗ trợ kịp thời. Mặt khác, do sống ở vùng nông thôn, ít có điều kiện được giao lưu rộng, nên các em có phần  nhút nhát, thiếu tự tin, khả năng sử lý các tình  huống còn gặp rất nhiều khó khăn. Với đặc thù trên, trong quá trình tổ chức các hoạt động giáo dục, nhà trường xác định: Hoạt động tư vấn, hỗ trợ các em cần luôn song hành với các hoạt động giáo dục và là một phần của hoạt động giáo dục. Đồng thời để hoạt động tư vấn đem lại hiệu quả, cần thường xuyên bồi dưỡng nâng cao năng lực tư vấn cho đội ngũ giáo viên, huy động, lôi cuốn các lực lượng phù hợp tham gia hoạt động tư vấn cùng nhà trường. 

I. Xây dựng lực lượng tư vấn.

            1. Xác định lực lượng, nội dung tư vấn:

            1.1. Lực lượng tư vấn ngoài nhà trường:

            * Nhóm chuyên gia:

            - Các nhà Khoa học, cán bộ nghiên cứu cơ quan Bộ, Cục, Vụ, Viện đã từng chỉ đạo, nghiên cứu, gắn bó với Bắc Lý; cựu cán bộ quản lý, giáo viên Bắc Lý chuyển công tác, chuyển ngành, nhưng vẫn thường xuyên gắn bó, theo dõi, giúp đỡ Bắc Lý. 

            - Lực lượng nhà giáo về hưu khu vực Bắc Lý và gần đây là Câu lạc bộ nhà giáo hưu trí khu vực Bắc Lý: bao gồm giáo viên các trường chuyên nghiệp, THPT, THCS, Tiểu học; cán bộ Phòng Giáo dục đã nghỉ hưu, thuộc địa bàn xã Bắc Lý và các xã lân cận. (Câu lạc bộ này hiện đang sinh hoạt thường kỳ tại địa điểm trường THCS Bắc Lý)

             Lực lượng trên giúp đỡ, tư vấn cho nhà trường những nội dung sau:

            + Tư vấn định hướng chiến lược phát triển nhà trường ( dài hạn, từng thời kỳ)

            + Tư vấn triển khai các hoạt động giáo dục.

            + Tư vấn triển khai tổ chức các sự kiện.

            + Hỗ trợ bồi dưỡng năng lực tư vấn cho đội ngũ  cán bộ quản lý, giáo viên,  nhân viên.

            + Tư vấn cho học sinh, phụ huynh.

            Mỗi khi câu lạc bộ sinh hoạt, nhà trường cử đại diện tham dự, thông báo tình hình, kế hoạch phát triển nhà trường và xin ý kiến tư vấn. Hoặc mỗi khi gặp vướng mắc, trở ngại, nhà trường chủ động liên lạc xin ý kiến tư vấn. Mời về trường trao đổi với giáo viên về kinh nghiệm tư vấn, hoặc trực tiếp tư vấn cho học sinh, phụ huynh.

* Nhóm phối hợp.

            - Lực lượng cựu học sinh: gồm cựu học sinh chưa vào hội và thành viên Hội cựu học sinh Bắc Lý đã nghỉ hưu hoặc đang công tác. (hiện nay hội Hội cựu học sinh Bắc Lý sinh hoạt thường kỳ tại địa điểm trường THCS Bắc Lý).

            - Lực lượng phối hợp tham gia các hoạt động giáo dục cùng nhà trường ở địa phương - Đội ngũ "người thầy thứ hai".

            + Các đối tác được nhà trường mời đến trường tham gia các hoạt động giáo dục.

            + Các đối tác trường đưa học sinh đến cơ sở của họ để hoạt động thực tế

            + Các lực lượng thường xuyên kết hợp với nhà trường tổ chức các hoạt động giáo dục trong, ngoài nhà trường: các tổ chức đoàn thể, xã hội.

            Đối với lực lượng này, nhà trường có mối liên lạc và huy động sự hỗ trợ về tư vấn trong từng nội dung, đối tượng cụ thể.

VD: Mời cựu học sinh về trường tư vấn cho học sinh.

            1.2. Lực lượng tư vấn trong nhà trường: Đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên ( lực lượng quan trọng nhất), nhân viên. Học sinh có khả năng tư vấn.

            1.3. Lực lượng tư vấn trong gia đình: Mẹ - người gần gũi nhất, Bố - chỗ dựa tin tưởng nhất; anh, chị, em - như người bạn dễ chia sẻ..

            2. Bồi dưỡng năng lực tư vấn cho lực lượng tư vấn:

Mục đích: Bồi dưỡng để mỗi cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên là một "nhà" tư vấn và những thành viên thuộc nhóm lực lượng phối hợp có khả năng tư vấn nhất định.

Phương châm:

+ Để mọi hoạt động tư vấn được thống nhất đúng hướng ( hướng đích) thì mọi lực lượng tư vấn phải hiểu rõ và thống nhất mục tiêu, nội dung, phương thức, phương pháp giáo dục của nhà trường. Để có được điều này: nhà trường tổ chức họp phụ huynh dịp đầu mỗi năm học, tận dụng "tiếng nói" của trường trong các Hội nghị của Đảng, chính quyền, đoàn thể mà thành viên nhà trường tham gia, hoặc trước khi triển khai các hoạt động phối hợp; nhà trường đưa ra mục tiêu, nội dung, phương thức, phương pháp giáo dục để mọi lực lượng nắm rõ và thống nhất, đồng thuận ( tùy tính chất buổi làm việc mà nội dung trên được đưa ra ở mức độ thông báo, hay bàn bạc, thảo luận) 

+ Khai thác triệt để, tận dụng không gian, thời gian, các mối quan hệ, các cách thức và phương tiện để các lực lượng phối hợp giáo dục hiểu về nhà trường, hiểu những khó khăn mà học sinh thường gặp trong mỗi giai đoạn, đồng thời có được năng lực tư vấn nhất định, để có thể tư vấn cho học sinh. Một điều nhà trường  thấy thuận lợi là bất cứ Hội nghị hoặc diễn đàn nào, khi có vấn đề về giáo dục thì các đại biểu đều rất quan tâm, chú ý và nếu được trao đổi thì thảo luận sôi nổi ( Vì vấn đề giáo dục luôn diễn ra hằng ngày, liên quan đến cháu, con, em các đại biểu).

2.1. Bồi dưỡng năng lực tư vấn cho đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên và những học sinh có khả năng tư vấn trong nhà trường.

            - Tự bồi dưỡng: Khơi dậy ý thức tự học hỏi, tự bồi dưỡng, tự tìm học đối với mỗi giáo viên ngay từ những ngày đầu về trường công tác, tạo môi trường, bầu không khí tâm lý thuận lợi để mỗi giáo viên có điều kiện tự bồi dưỡng năng lực tư vấn.

            - Thông qua tổ chức:

+ Thông qua bồi dưỡng chuyên đề; hoạt động của tổ chủ nhiệm, của hội đồng sư phạm theo chuyên đề về tư vấn.

+ Thông qua hoạt động của nhóm tư vấn do nhà trường thành lập: gồm đại diện lãnh đạo trường, tổ trưởng chủ nhiệm, Tổng phụ trách Đội, Bí thư chi đoàn và một số giáo viên có uy tín, năng lực tư vấn tốt, giáo viên chủ nhiệm có học sinh ( phụ huynh) cần được tư vấn hỗ trợ.

            - Khai thác, tranh thủ sự giúp đỡ, tư vấn của "nhóm chuyên gia": các dịp cá nhân,  nhóm giáo viên hoặc cả Hội đồng sư phạm được gặp mặt, tiếp xúc với thành viên thuộc nhóm chuyên gia tư vấn ( đã nêu ở trên), nhà trường luôn tranh thủ để "nhóm chuyên gia" truyền đạt lại những kinh nghiệm trong hoạt động tư vấn cho đội ngũ giáo viên.

VD: Các dịp tổ chức Khai giảng hằng năm, các buổi lễ đón Huân chương, các dịp kỉ niệm lớn, sau khi xong việc nhà trường tổ chức để nhóm chuyên gia tư vấn trao đổi với cán bộ, giáo viên những kinh nghiệm liên quan đến hoạt động tư vấn.

- Chủ động mời các thành viên thuộc nhóm chuyên gia tư vấn về trao đổi kinh nghiệm về công tác tư vấn, về xử lý tình huống trong quá trình triển khai các hoạt động giáo dục.

- Bồi dưỡng năng lực tư vấn cho cá nhân hoặc nhóm học sinh: Thông qua hoạt động tư vấn, phát hiện những cá nhân, nhóm học sinh có khả năng trong các lĩnh vực, bồi dưỡng thêm cho các em khả năng tư vấn để các em có thể tư vấn cho các bạn khác.

2.2. Bồi dưỡng năng lực tư vấn cho lực lượng "người thầy thứ hai" (lực lượng thường xuyên phối hợp với nhà trường triển khai các hoạt động giáo dục):

            Bất cứ hoạt động nào, học sinh cũng cần có sự tư vấn, hỗ trợ để thúc đẩy hoạt động đã tốt trở nên tốt hơn, hoặc tư vấn hỗ trợ khi học sinh gặp khó khăn, vướng mắc. Với quan điểm "người làm giáo dục phải được giáo dục", nhà trường luôn quan tâm tận dụng cơ hội, các dịp để bồi dưỡng khả năng tư vấn cho các lực lượng thường xuyên phối hợp với nhà trường tổ chức các hoạt động giáo dục trong và ngoài nhà trường. Hình thức như sau:

             Trong các hội nghị công tác Đảng, chính quyền, các tổ chức đoàn thể, các hội; nhà trường bố trí cán bộ lãnh đạo, giáo viên có uy tín, có năng lực tư vấn phát biểu, nói lên những vấn đề mà trường đang cần sự hỗ trợ của các tổ chức đó, những khó khăn vướng mắc học sinh thường gặp, thống nhất phương hướng và cách tư vấn cho học sinh để giúp các em vượt qua trở ngại.

            Trước khi triển khai các hoạt động, các lực lượng phối hợp cũng được nhà trường trao đổi rõ mục đích, cách thức và những vấn đề cần tư vấn, hỗ trợ học sinh trong quá trình triển khai.

2.3. Bồi dưỡng năng lực tư vấn cho phụ huynh học sinh:

Nhà trường xác định: phụ huynh là lực lượng tư vấn rất quan trọng, bởi phần lớn thời gian trong một ngày các em học sinh ở gia đình, gần gũi bố mẹ, anh chị em. Thông qua các hoạt động, sinh hoạt tại gia đình (câu chuyện trao đổi trong bữa cơm, hoặc sau bữa tối khi cả nhà ngồi uống nước, xem ti vi ( trước khi con vào bàn tự học); tâm sự của bố con, mẹ con, anh(chị) em trước khi vào giấc ngủ; thậm chí cả lúc gia đình cùng tham gia lao động sản xuất, sẽ là lúc người lớn dễ khai thác những khó khăn vướng mắc của con trẻ, và ngược lại con trẻ cũng mạnh dạn bộc bạch những băn khoăn vướng mắc của mình. Vấn đề là phụ huynh cần có những khả năng tư vấn nhất định để giúp con trẻ thổ lộ, bộc bạch, từ đó phụ huynh có thể tư vấn, giúp các em tháo gỡ, vượt qua trở ngại. Nhà trường tận dụng các dịp cán bộ, giáo viên tiếp xúc với phụ huynh để lồng ghép trang bị, bồi dưỡng, tư vấn cho họ những vấn đề cơ bản, những kỹ năng cần thiết để phụ huynh có thể tư vấn cho con em mình. Hình thức như sau:

- Thông qua họp phụ huynh: Họp phụ huynh toàn trường ( lãnh đạo trường tư vấn), họp phụ huynh theo đơn vị lớp (giáo viên chủ nhiệm tư vấn), họp phụ huynh theo đơn vị thôn xóm tại trường ( giáo viên chủ nhiệm thôn xóm tư vấn).

- Thông qua họp Ban đại diện cha mẹ học sinh

- Thông qua tiếp xúc giữa phụ huynh và giáo viên khi giáo viên xuống tìm hiểu tình hình, kiểm tra, nhắc nhở học sinh học tập vào buổi tối.

- Thông qua họp phụ huynh dưới thôn xóm

- Thông qua các hội nghị, diễn đàn của tổ chức Đảng, chính quyền, các tổ chức đoàn thể ( các đại biểu đều có vai trò là ông, bà, bố, mẹ, anh chị của học sinh trong gia đình)

II. Tổ chức hoạt động tư vấn cho học sinh, phụ huynh:

Tư vấn chủ định đón đầu với những nội dung định sẵn trong kế hoạch giáo dục: đó là các nội dung cần tư vấn cho học sinh, phụ huynh đã được xác định trong kế hoạch giáo dục.

Tư vấn thúc đẩy tích cực các hoạt động quá trình giáo dục: Trong quá trình tổ chức các hoạt động giáo dục trong và ngoài nhà trường, trong các mối quan hệ diễn ra hằng ngày, hằng giờ (quan hệ: giữa giáo viên với học sinh, giữa học sinh với học sinh, giữa phụ huynh với học sinh, giữa phụ huynh với phụ huynh, giữa năng lực học sinh với yêu cầu học tập....) luôn nảy sinh các vấn đề ( giai đoạn ban đầu thường đơn giản, dễ giải quyết), mỗi thầy cô giáo, mỗi người làm công tác tư vấn nếu nắm bắt, phát hiện sớm và kịp thời tư vấn thì sẽ đem lại hiệu quả cao.

Tư vấn tình huống: Mỗi khi học sinh gặp phải những khó khăn trong đời sống tâm lý. Bao gồm những khó khăn về xúc cảm, tình cảm, tâm lý, tinh thần trong đời sống hàng ngày, trong hành vi ứng xử, quan hệ bạn bè, thầy cô, gia đình, trong học tập, định hướng nghề nghiệp... cần sự  hỗ trợ và can thiệp kịp thời, qua đó, giúp học sinh tìm được hướng giải quyết phù hợp và giúp ổn định đời sống tâm lý để có thể đạt được sự phát triển cao nhất và hiệu quả nhất trong suốt quá trình học tập, rèn luyện về sau.

1. Nội dung tư vấn tập trung vào các vấn đề sau:

          - Hướng nghiệp, chọn nghề, định hướng phân luồng học sinh và thông tin tuyển sinh,

          - Giới tính và quan hệ với bạn khác giới,

          - Quan hệ, giao tiếp, ứng xử với gia đình, giáo viên và bạn bè,

          - Phương pháp học tập,

          - Tham gia các hoạt động xã hội,

          - Thẩm mỹ, v. v…

            Các nội dung trên luôn có sự liên hệ với truyền thống nhà trường.

2. Hình thức tư vấn:

- Tư vấn trực tiếp:

+ Tư vấn cho cá nhân hoặc nhóm học sinh: Việc chọn địa điểm vận dụng linh hoạt, có thể ở phòng làm việc, phòng làm việc của tổ, hoặc một địa điểm phù hợp trong khuôn viên trường như một cuộc trò chuyện.

+ Tư vấn trước lớp

+ Tư vấn trước toàn trường: trong buổi tập trung trên sân trường, dưới cờ

- Tư vấn gián tiếp: thông qua trao đổi trên điện thoại

3. Người tư vấn, đối tượng được tư vấn:

- Giáo viên ( nhóm giáo viên ) tư vấn cho học sinh

- Mời nhân viên tư vấn chuyên nghiệp về tư vấn cho: riêng học sinh, riêng phụ huynh, hoặc đồng thời cả phụ huynh và học sinh.

VD: Nhà trường mời nhân viên tư vấn về trường tư vấn phân luồng học sinh, chọn nghề sau tốt nghiệp THCS cho cả học sinh và phụ huynh khối 8,9.

- Mời cựu học sinh (điển hình thời học sinh về các mặt khác nhau) về trường tư vấn cho học sinh.

VD: Tư vấn về: quan hệ học sinh - giáo viên, quan hệ bạn bè trong trường,  phương pháp học tập; về cách đọc sách, tự nghiên cứu học tập để dẫn đến thành công.

- Mời cựu giáo viên ( hiện tại đang có vai trò là phụ huynh) tư vấn cho phụ huynh.

- Mời phụ huynh thuộc "gia đình hiếu học" tư vấn cho phụ huynh

- Học sinh tư vấn cho nhau: Thông qua cá nhân hoặc nhóm học sinh đã được bồi dưỡng thêm năng lực tư vấn, tổ chức cho các em tư vấn cho nhau về nội dung cụ thể nào đó dưới sự hỗ trợ của giáo viên.

            VD: Về cách học tập môn học cụ thể. Về giữ gìn tình bạn khác giới. Về cách đọc sách và nghi chép tài liệu...

            * Về mối quan hệ giữa hoạt động tư vấn cho học sinh và bồi dưỡng năng lực tư vấn cho đội ngũ giáo viên, chúng tôi nhận thấy rằng: đối với những cuộc tư vấn không cần đảm bảo nguyên tắc bí mật cho người được tư vấn thì một cuộc tư vấn cho học sinh hoặc phụ huynh cũng đồng thời là bồi dưỡng năng lực tư vấn cho đội ngũ giáo viên; vì vậy khi tổ chức, chúng tôi luôn quán triệt để những thành viên tham gia quan tâm tới  hai vấn đề, đó là:

Thứ nhất: mục đích cần đạt được của cuộc tư vấn

Thứ hai: Thông qua cuộc tư vấn, mỗi thành viên nhóm tư vấn học tập được gì về nghiệp vụ tư vấn, những vấn đề gì cần rút kinh nghiệm, điều chỉnh cho phù hợp.

III. Những vấn đề đặt ra đối với hoạt động tư vấn trong nhà trường hiện nay:

1.Thực trạng:

Các nhà trường THCS đã, đang, và sẽ phải tiếp tục đối mặt với các vấn đề:

- Về môi trường giáo dục:

+ Môi trường nhà trường: Thời gian dành cho học sinh, ngoài thời gian dạy trên lớp và tổ chức các hoạt động giáo dục cụ thể, của giáo viên nói chung và đặc biệt là giáo viên chủ nhiệm và cán bộ quản lý nói riêng có xu hướng bị giảm bớt ( Do phải dành thời gian vào các việc: Làm báo cáo, triển khai xây dựng, thu tiền, hoàn thiện các loại hồ sơ sổ sách, tham gia các cuộc thi của giáo viên...). Giáo viên có ít thời gian để bình tĩnh, kiên trì nghe học sinh nói, trình bầy, tâm sự. Ít có thời gian dành cho việc đi sâu tìm hiểu, gợi mở để học sinh mạnh dạn bộc bạch khó khăn vướng mắc ngay từ khi vấn đề còn đơn giản. Bên cạnh đó, vấn đề thương mại hóa giáo dục ( dạy thêm, học thêm, thiếu công bằng trong đánh giá xếp loại học sinh...) xảy ra đây đó làm cho mối quan hệ thầy trò bị rạn nứt...

+ Môi trường gia đình: Số gia đình hạt nhân mất đi sự cân bằng có chiều hướng tăng. Nhiều học sinh có bố (mẹ), hoặc cả bố, mẹ đi làm xa, đi nước ngoài; bố mẹ li hôn, bố (mẹ) mất sớm, mắc tệ nạn xã hội; các em chỉ được sống với bố hoặc mẹ, hoặc phải sống với ông bà, cô dì chú bác, thiếu sự quan tâm kèm cặp dạy dỗ, uốn nắn của bố mẹ. Một bộ phận phụ huynh quá ham làm kinh tế, dành ít thời gian cho con; chưa quan tâm đúng mức hoặc quan tâm không đúng cách đến việc học tập của con. Có gia đình hoạt động kinh doanh không lành mạnh, ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ.

 + Môi trường xã hội: đa dạng, phức tạp bao gồm những vấn đề rộng lớn hơn, như thế giới ảo trên mạng Internet, Viễn thông, truyền hình, các phương tiện nghe nhìn, báo chí, tranh ảnh…bên cạnh mặt tích cực cũng có ảnh hưởng không tốt đến học sinh.

- Về học sinh: sớm phát triển về cơ thể, tâm sinh lý và tình cảm nam nữ. Các nhà trường đang phải đối mặt với những vấn đề như học sinh bỏ học, say trò chơi điện tử và mạng Internet, bị lôi kéo vào các tệ nạn xã hội, lợi dụng tình dục, bạo lực, tình cảm quan hệ nam nữ, học nhồi nhét, một số dẫn đến trầm cảm, tự kỷ…. Trong khi đó các em lại ít có thời gian, điều kiện, cơ hội để tâm sự, dãi bầy với người thân (bố, mẹ, anh, chị) và thầy cô ( Lý do đã nêu ở phần trên)

2. Trước thực trạng trên cần có mô hình tư vấn học đường trong nhà trường THCS.

            Trước hết cần thống nhất:

Một là: Mỗi cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên phải là một "nhà" tư vấn, lực lượng này cần được đào tạo học phần về chuyên môn tư vấn học đường ngay khi học ở trường Sư phạm, để khi ra trường công tác có thể vận dụng, lồng ghép vấn đề tư vấn cho học sinh một cách phù hợp vào trong từng hoạt động giáo dục. Đồng thời trong quá trình công tác, lực lượng này luôn được bồi dưỡng và tự bồi dưỡng để nâng cao năng lực tư vấn.

Hai là: Cơ cấu một đội ngũ tư vấn học đường được đào tạo chuyên sâu, hoạt động tư vấn chuyên nghiệp trong hệ thống quản lý giáo dục và trong các nhà trường. 

Ba là: Các lực lượng phối hợp giáo dục cũng luôn được các nhà trường ( với vai trò trung tâm) quan tâm bồi dưỡng năng lực tư vấn nhất định. Đặc biệt là phụ huynh học sinh.

            Bốn là: Có điều kiện, cơ chế hoạt động, phối hợp cụ thể, đặc biệt là cơ chế hoạt động, phối hợp giữa giáo viên tư vấn với đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên (Vì một đội ngũ tư vấn chuyên nghiệp dù lớn đến mấy cũng không thể thay thế, làm hết được phần việc tư vấn của đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên)

            Năm là: * Nếu có cơ cấu giáo viên làm nhiệm vụ tư vấn, cần tránh khuynh hướng.

            - Giám thị hóa giáo viên tư vấn ( coi giáo viên tư vấn như giám thị)

            - Coi phòng tư vấn là phòng xử lý học sinh.

            - Cán bộ quản lý, giáo viên dồn hết công việc tư vấn cho giáo viên tư vấn

            - Cán bộ quản lý "phát triển" chức năng của giáo viên tư vấn như một nhân viên tạp vụ hoặc văn thư khi thấy không có học sinh đến phòng tư vấn.

            Để tránh được những khuynh hướng trên, giáo viên tư vấn phải có năng lực thực sự, khi giáo viên tư vấn có năng lực thực sự, cùng với một cơ chế phù hợp sẽ: "Buộc" cán bộ quản lý "phải" đặt "mình" đúng vị trí. Sẽ huy động được sự phối hợp của giáo viên chứ không để giáo viên dồn đẩy hết công việc tư vấn cho giáo viên tư vấn. Sẽ bồi dưỡng nâng cao được năng lực tư vấn cho toàn thể đội ngũ, tạo sự "cộng hưởng" trong hoạt động tư vấn của nhà trường. Sẽ khiến học sinh, phụ huynh đến phòng tư vấn như một chỗ dựa, một địa chỉ tin cậy.

            * Nếu chưa có giáo viên tư vấn có năng lực thực sự để cơ cấu giáo viên làm nhiệm vụ tư vấn thì trước hết hãy phát huy "sở trường" là: " mỗi giáo viên là một nhà tư vấn", để khắc phục "sở đoản" là: "chưa có giáo viên tư vấn chuyên nghiệp".

Comments